{"id":7535,"date":"2026-03-13T23:01:35","date_gmt":"2026-03-13T23:01:35","guid":{"rendered":"https:\/\/enteratelatino.org\/?p=7535"},"modified":"2026-03-25T15:38:06","modified_gmt":"2026-03-25T15:38:06","slug":"mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/","title":{"rendered":"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ciudad de M\u00e9xico, 12&nbsp; mar (EFE).- Mientras las mujeres ejerc\u00edan por primera vez su derecho al voto en M\u00e9xico durante la d\u00e9cada de 1950, tambi\u00e9n surg\u00edan grupos pioneros de mariachi femenino, como Las Coronelas y Estrellas de M\u00e9xico, a este \u00faltimo perteneci\u00f3 Rosa Mar\u00eda L\u00f3pez L\u00f3pez, quien abri\u00f3 camino a las mexicanas que estudian este g\u00e9nero en la universidad.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u00f3pez tiene 75 a\u00f1os y estudi\u00f3 hasta cuarto a\u00f1o de primaria, porque su verdadero amor en la adolescencia era el mariachi, que aprendi\u00f3 en las calles, fuera de las aulas.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cEmpec\u00e9 desde los 12 a\u00f1os a trabajar, a tocar la guitarra. Cantaba, me gustaba mucho cantar\u201d, relata en una entrevista este jueves con EFE sobre el camino que la llev\u00f3 a tocar con Estrellas de M\u00e9xico, el primer mariachi femenil mexicano que obtuvo fama internacional.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aunque fue su pap\u00e1 quien le ense\u00f1\u00f3 a tocar la guitarra, admite que nadie la motiv\u00f3 a dedicarse a la m\u00fasica, y menos al mariachi, ya que era impensable que una mujer pudiera ser parte de este g\u00e9nero, en el que todav\u00eda hoy predominan los hombres.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cA m\u00ed nadie me dijo: \u2018\u00bfquieres tocar guitarra o quieres cantar?\u2019 Ahora ya hay escuelas para cantar y te ense\u00f1an la t\u00e9cnica\u201d, destaca la originaria del estado de Guanajuato (centro).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Con 19 a\u00f1os, L\u00f3pez ya ten\u00eda una carrera consolidada con Estrellas de M\u00e9xico, que en ese entonces estaba liderado por Guadalupe \u2018Lupita\u2019 Morales, algo muy poco esperado para las mujeres en aquella \u00e9poca.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por ello, cuenta que fue muy dif\u00edcil hacerles entender a los hombres que su profesi\u00f3n era la m\u00fasica y no las labores dom\u00e9sticas.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El machismo atraves\u00f3 la trayectoria de L\u00f3pez dentro y fuera de casa, pues afirma que al mariachi conformado por hombres le cost\u00f3 mucho trabajo aceptar que las mujeres pod\u00edan tocar igual o mejor que ellos.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cDur\u00f3 algo de tiempo para que nos pudieran aceptar\u201d, sentencia, al recordar todas las veces que m\u00fasicos hombres la pusieron a prueba para demostrar que val\u00eda para el canto y la guitarra.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u00f3pez dice con alegr\u00eda que ni el tiempo ni el machismo le han arrebatado lo que m\u00e1s le gusta: cantar, al tiempo que celebra a mujeres como Xochiqu\u00e9tzal V. Cruz, una joven m\u00fasica que impulsa la iniciativa de fundar el primer mariachi de mujeres en la Facultad de M\u00fasica de la Universidad Nacional Aut\u00f3noma de M\u00e9xico (UNAM).<\/p>\n\n\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Mariachi feminista&nbsp;<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La estudiante explica que este grupo, que comparte con sus compa\u00f1eras y se denomina \u2018mariachi universitario\u2019, tiene una postura pol\u00edtica feminista con la que abordan temas como la violencia de g\u00e9nero, la visibilidad de mujeres como Rosa en la historia del g\u00e9nero, y tambi\u00e9n se\u00f1alan el elitismo que existe en algunas escuelas de m\u00fasica.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pese a que el mariachi es parte de la identidad popular mexicana y est\u00e1 reconocido a nivel internacional como Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad por la Unesco, Cruz reconoce que en su facultad no es com\u00fan su interpretaci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cLo que se toca por all\u00e1 (la facultad) es m\u00fasica acad\u00e9mica, conocida como m\u00fasica cl\u00e1sica\u201d, lamenta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Parte de la labor de Xochiqu\u00e9tzal es rescatar no solo el mariachi tradicional de Rosa o el moderno, sino tambi\u00e9n el universitario, en el que instrumentaci\u00f3n y vestimenta es distinto.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por ejemplo, ella y sus compa\u00f1eras portan pantal\u00f3n sin botonadura y, si lo desean, llevan el cabello corto.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cHay muchas formas de ser mujer\u201d, argumenta la tambi\u00e9n investigadora para explicar que esta nueva agrupaci\u00f3n es tambi\u00e9n una oportunidad de repensar la categor\u00eda de mujer.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aunque la lucha de Rosa fue distinta a la de Xochiqu\u00e9tzal, la primera se dio en las calles junto a las pioneras del g\u00e9nero, y la segunda ocurre ahora dentro de las aulas; ambas est\u00e1n unidas por el mismo impulso de resistir como mujeres impulsoras del mariachi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Foto: La integrante de &#8216;Las Mujeres Universitarias&#8217;, Xochiqu\u00e9tzal V. Cruz, posa durante una entrevista con EFE este mi\u00e9rcoles, en la Escuela de Mariachi Ollin Yoliztli en Ciudad de M\u00e9xico (M\u00e9xico). EFE\/ Mario Guzm\u00e1n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ciudad de M\u00e9xico, 12&nbsp; mar (EFE).- Mientras las mujeres ejerc\u00edan por primera vez su derecho al voto en M\u00e9xico durante la d\u00e9cada de 1950, tambi\u00e9n surg\u00edan grupos pioneros de mariachi femenino, como Las Coronelas y Estrellas de M\u00e9xico, a este \u00faltimo perteneci\u00f3 Rosa Mar\u00eda L\u00f3pez L\u00f3pez, quien abri\u00f3 camino a las mexicanas que estudian este [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":7536,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1514],"tags":[1450,1517,1485],"class_list":["post-7535","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cultura","tag-arte","tag-cultura-y-espectaculos","tag-mexico-musica"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia - Enterate Latino<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Mexico City, March 12 (EFE) - While women were exercising their right to vote for the first time in Mexico during the 1950s, pioneering female mariachi groups were also emerging, such as Las Coronelas and Estrellas de M\u00e9xico. Rosa Mar\u00eda L\u00f3pez L\u00f3pez belonged to the latter, and she paved the way for Mexican women who study this genre at university.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia - Enterate Latino\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mexico City, March 12 (EFE) - While women were exercising their right to vote for the first time in Mexico during the 1950s, pioneering female mariachi groups were also emerging, such as Las Coronelas and Estrellas de M\u00e9xico. Rosa Mar\u00eda L\u00f3pez L\u00f3pez belonged to the latter, and she paved the way for Mexican women who study this genre at university.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Enterate Latino\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-03-13T23:01:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-03-25T15:38:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1468\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"NP\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"NP\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"NP\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/aa278c2efa465be931f076ba7e8ebd96\"},\"headline\":\"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia\",\"datePublished\":\"2026-03-13T23:01:35+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-25T15:38:06+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/\"},\"wordCount\":738,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/enteratelatino.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg?fit=1468%2C1920&ssl=1\",\"keywords\":[\"Arte\",\"cultura y espect\u00e1culos\",\"M\u00c9XICO M\u00daSICA\"],\"articleSection\":[\"Cultura\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/\",\"name\":\"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia - Enterate Latino\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/enteratelatino.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg?fit=1468%2C1920&ssl=1\",\"datePublished\":\"2026-03-13T23:01:35+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-25T15:38:06+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/aa278c2efa465be931f076ba7e8ebd96\"},\"description\":\"Mexico City, March 12 (EFE) - While women were exercising their right to vote for the first time in Mexico during the 1950s, pioneering female mariachi groups were also emerging, such as Las Coronelas and Estrellas de M\u00e9xico. Rosa Mar\u00eda L\u00f3pez L\u00f3pez belonged to the latter, and she paved the way for Mexican women who study this genre at university.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/enteratelatino.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg?fit=1468%2C1920&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/enteratelatino.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg?fit=1468%2C1920&ssl=1\",\"width\":1468,\"height\":1920,\"caption\":\"La integrante de 'Las Mujeres Universitarias', Xochiqu\u00e9tzal V. Cruz, posa durante una entrevista con EFE este mi\u00e9rcoles, en la Escuela de Mariachi Ollin Yoliztli en Ciudad de M\u00e9xico (M\u00e9xico). EFE\\\/ Mario Guzm\u00e1n\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/2026\\\/03\\\/13\\\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/\",\"name\":\"Enterate Latino\",\"description\":\"El Periodico en espa\u00f1ol lider de noticias del oeste de Colorado\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/aa278c2efa465be931f076ba7e8ebd96\",\"name\":\"NP\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4faa76f82a1977a47e0a02112a0bae67d4c4035bf5ba53f28c63e6b0fb2fcdbd?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4faa76f82a1977a47e0a02112a0bae67d4c4035bf5ba53f28c63e6b0fb2fcdbd?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4faa76f82a1977a47e0a02112a0bae67d4c4035bf5ba53f28c63e6b0fb2fcdbd?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"NP\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/enteratelatino.org\\\/index.php\\\/author\\\/nichole-p\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia - Enterate Latino","description":"Mexico City, March 12 (EFE) - While women were exercising their right to vote for the first time in Mexico during the 1950s, pioneering female mariachi groups were also emerging, such as Las Coronelas and Estrellas de M\u00e9xico. Rosa Mar\u00eda L\u00f3pez L\u00f3pez belonged to the latter, and she paved the way for Mexican women who study this genre at university.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia - Enterate Latino","og_description":"Mexico City, March 12 (EFE) - While women were exercising their right to vote for the first time in Mexico during the 1950s, pioneering female mariachi groups were also emerging, such as Las Coronelas and Estrellas de M\u00e9xico. Rosa Mar\u00eda L\u00f3pez L\u00f3pez belonged to the latter, and she paved the way for Mexican women who study this genre at university.","og_url":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/","og_site_name":"Enterate Latino","article_published_time":"2026-03-13T23:01:35+00:00","article_modified_time":"2026-03-25T15:38:06+00:00","og_image":[{"width":1468,"height":1920,"url":"https:\/\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"NP","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"NP","Est. reading time":"4 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/"},"author":{"name":"NP","@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/#\/schema\/person\/aa278c2efa465be931f076ba7e8ebd96"},"headline":"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia","datePublished":"2026-03-13T23:01:35+00:00","dateModified":"2026-03-25T15:38:06+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/"},"wordCount":738,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg?fit=1468%2C1920&ssl=1","keywords":["Arte","cultura y espect\u00e1culos","M\u00c9XICO M\u00daSICA"],"articleSection":["Cultura"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/","url":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/","name":"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia - Enterate Latino","isPartOf":{"@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg?fit=1468%2C1920&ssl=1","datePublished":"2026-03-13T23:01:35+00:00","dateModified":"2026-03-25T15:38:06+00:00","author":{"@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/#\/schema\/person\/aa278c2efa465be931f076ba7e8ebd96"},"description":"Mexico City, March 12 (EFE) - While women were exercising their right to vote for the first time in Mexico during the 1950s, pioneering female mariachi groups were also emerging, such as Las Coronelas and Estrellas de M\u00e9xico. Rosa Mar\u00eda L\u00f3pez L\u00f3pez belonged to the latter, and she paved the way for Mexican women who study this genre at university.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/#primaryimage","url":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg?fit=1468%2C1920&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg?fit=1468%2C1920&ssl=1","width":1468,"height":1920,"caption":"La integrante de 'Las Mujeres Universitarias', Xochiqu\u00e9tzal V. Cruz, posa durante una entrevista con EFE este mi\u00e9rcoles, en la Escuela de Mariachi Ollin Yoliztli en Ciudad de M\u00e9xico (M\u00e9xico). EFE\/ Mario Guzm\u00e1n"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/03\/13\/mariachi-de-mujeres-en-mexico-la-historia-de-casi-80-anos-de-resistencia\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/enteratelatino.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Mariachi de mujeres en M\u00e9xico, la historia de casi 80 a\u00f1os de resistencia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/#website","url":"https:\/\/enteratelatino.org\/","name":"Enterate Latino","description":"El Periodico en espa\u00f1ol lider de noticias del oeste de Colorado","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/enteratelatino.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/enteratelatino.org\/#\/schema\/person\/aa278c2efa465be931f076ba7e8ebd96","name":"NP","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4faa76f82a1977a47e0a02112a0bae67d4c4035bf5ba53f28c63e6b0fb2fcdbd?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4faa76f82a1977a47e0a02112a0bae67d4c4035bf5ba53f28c63e6b0fb2fcdbd?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4faa76f82a1977a47e0a02112a0bae67d4c4035bf5ba53f28c63e6b0fb2fcdbd?s=96&d=mm&r=g","caption":"NP"},"url":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/author\/nichole-p\/"}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":1741,"url":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2020\/09\/18\/tenor-arturo-chacon-en-mi-corazon-nacio-primero-el-mariachi-que-la-opera\/","url_meta":{"origin":7535,"position":0},"title":"Tenor Arturo Chac\u00f3n: &#8220;En mi coraz\u00f3n, naci\u00f3 primero el mariachi que la \u00f3pera&#8221;","author":"Enterate Latino","date":"September 18, 2020","format":false,"excerpt":"M\u00e9xico, 16 sep (EFE).- El tenor mexicano Arturo Chac\u00f3n festejar\u00e1 por un a\u00f1o entero a M\u00e9xico con m\u00fasica tradicional cantada por \u00e9l mismo en el estilo m\u00e1s fiel al mariachi, pues su disco \"De mi casa a tu casa\" se develar\u00e1 gradualmente hasta 2021. \"Me s\u00e9 de memoria 'La llorona'\u2026","rel":"","context":"In &quot;Entretenimiento&quot;","block_context":{"text":"Entretenimiento","link":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/category\/entretenimiento\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/tenor-e1600459100458.jpg?fit=550%2C374&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/tenor-e1600459100458.jpg?fit=550%2C374&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/tenor-e1600459100458.jpg?fit=550%2C374&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":8670,"url":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/07\/18\/casa-mexico-en-madrid-muestra-que-la-musica-del-pais-es-mas-que-mariachi-nortena-y-cumbia\/","url_meta":{"origin":7535,"position":1},"title":"Casa M\u00e9xico en Madrid muestra que la m\u00fasica del pa\u00eds es m\u00e1s que mariachi, norte\u00f1a y cumbia","author":"Enterate Latino","date":"July 18, 2026","format":false,"excerpt":"En el extranjero se suele identificar la m\u00fasica mexicana con mariachis, norte\u00f1as, rancheras, cumbias y a veces con jarocho, pero esta semana, con la actuaci\u00f3n de la banda Mixante\u00f1a de Santa Cecilia, la Casa de M\u00e9xico en Madrid demostr\u00f3 que es mucho m\u00e1s rica y diversa, al igual que su\u2026","rel":"","context":"In &quot;Cultura&quot;","block_context":{"text":"Cultura","link":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/category\/cultura\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":6155,"url":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2025\/05\/22\/nueva-york-recuerda-a-victimas-del-cuauhtemoc-entre-oraciones-y-musica-mariachi\/","url_meta":{"origin":7535,"position":2},"title":"Nueva York recuerda a v\u00edctimas del Cuauht\u00e9moc entre oraciones y m\u00fasica mariachi","author":"Alberto Morales","date":"May 22, 2025","format":false,"excerpt":"Nueva York, 21 may (EFE).- Centenares de mexicanos se reunieron este mi\u00e9rcoles en una vigilia en Nueva York por las v\u00edctimas del accidente del buque escuela Cuauht\u00e9moc, que impact\u00f3 el s\u00e1bado contra el ic\u00f3nico puente de Brooklyn dejando dos cadetes fallecidos y una veintena de heridos.El acto, de unas dos\u2026","rel":"","context":"In &quot;Estados Unidos&quot;","block_context":{"text":"Estados Unidos","link":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/category\/estados-unidos\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/a9547ea3cc6e789d6ef3271cdb11cb640e7d5181w.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/a9547ea3cc6e789d6ef3271cdb11cb640e7d5181w.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/a9547ea3cc6e789d6ef3271cdb11cb640e7d5181w.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/a9547ea3cc6e789d6ef3271cdb11cb640e7d5181w.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/a9547ea3cc6e789d6ef3271cdb11cb640e7d5181w.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":8673,"url":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2026\/07\/18\/casa-mexico-in-madrid-shows-that-the-countrys-music-is-more-than-mariachi-nortena-and-cumbia\/","url_meta":{"origin":7535,"position":3},"title":"Casa M\u00e9xico in Madrid shows that the country&#8217;s music is more than mariachi, norte\u00f1a and cumbia","author":"Enterate Latino","date":"July 18, 2026","format":false,"excerpt":"Abroad, Mexican music is often associated with mariachi, norte\u00f1o, ranchera, cumbia, and sometimes jarocho, but this week, with a performance by the Mixante\u00f1a de Santa Cecilia band, the Casa de M\u00e9xico in Madrid demonstrated that it is much richer and more diverse, just like its culture. EFE\/ Marc Fraile Baudy\u2026","rel":"","context":"In &quot;English Content&quot;","block_context":{"text":"English Content","link":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/category\/english-content\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9ad4ba598ebe4dfb57798f525e9fa43768d440bew.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":2026,"url":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2020\/12\/05\/vicente-fernandez-celebra-su-vida-y-trayectoria-con-disco-a-mis-80s\/","url_meta":{"origin":7535,"position":4},"title":"Vicente Fern\u00e1ndez celebra su vida y trayectoria con disco &#8220;A mis 80&#8217;s&#8221;","author":"Enterate Latino","date":"December 5, 2020","format":false,"excerpt":"Fotograf\u00eda de archivo fechada el 17 de febrero de 2020 del cantante mexicano Vicente Fern\u00e1ndez durante un acto en la ciudad de Guadalajara, en el estado de Jalisco (M\u00e9xico). EFE\/ Francisco Guasco\/Archiv M\u00e9xico, 4 dic (EFE News).- El cantante mexicano Vicente Fern\u00e1ndez sac\u00f3 a la luz su nuevo material discogr\u00e1fico\u2026","rel":"","context":"In &quot;Entretenimiento&quot;","block_context":{"text":"Entretenimiento","link":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/category\/entretenimiento\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/85394087d0b7d28c99806ee076336a367f6d12c6m.jpg?fit=518%2C365&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":2396,"url":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/2021\/09\/12\/quince-artistas-y-bandas-se-unen-para-rendir-homenaje-a-mexico\/","url_meta":{"origin":7535,"position":5},"title":"Quince artistas y bandas se unen para rendir homenaje a M\u00e9xico","author":"Enterate Latino","date":"September 12, 2021","format":false,"excerpt":"Fotograf\u00eda de archivo en la que aparecen los miembros de la agrupaci\u00f3n La Maquinaria Norte\u00f1a a su llegada para la ceremonia de entrega de los 58 premios Grammy, en el Staples Center de Los \u00c1ngeles, California (EE.UU.). EFE\/Paul Buck Miami, 10 sep (EFE News).- Quince artistas y grupos musicales como\u2026","rel":"","context":"In &quot;Entretenimiento&quot;","block_context":{"text":"Entretenimiento","link":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/category\/entretenimiento\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/344a53dcd09c185293934a76b6ca51f8383764dcm.jpg?fit=600%2C361&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/344a53dcd09c185293934a76b6ca51f8383764dcm.jpg?fit=600%2C361&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/344a53dcd09c185293934a76b6ca51f8383764dcm.jpg?fit=600%2C361&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]}],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/enteratelatino.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/738dd68cb86c1a098e2ec574031dbcf1f4fb7670w.jpg?fit=1468%2C1920&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7535","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7535"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7535\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7537,"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7535\/revisions\/7537"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7536"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/enteratelatino.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}